Internaciismo : Esperanto kaj procezo NPK:
NPK = Nova Partio Kontraªkapitalisma
[fare de Frank]
Ekde ßia komenco, ni chiuj deziras, ke la procezo NPK estu la plejeble internacieca. Cetere, tio estas ne nur deziro aª celado, tio estas neceso. La kapitalismo ne havas limojn, la kontraªkapitalismo ne havos ilin plu. Temas simple pri efikeco kaj longdaªreco.
Ne volante plue diskuti, se endas aª ne konservi la 4-an Internacian aù konstrui ian 5-an, senigitan je la Trockia referenco, oni povas jam pripensi pri la modoj de tiu internaciismo.
La kapitalismo trudis (aª provas ankoraª trudi) al chiuj popoloj, ne nur sian ekonomikan potencadmodalon, sian kontraªsocialan modelon, sed ankaª ideologian kaj kulturan potencadmodalon. Tio realißas nepre per la lingvo.
Efektive, ekde proksimume du jarcentoj, la angla ißis la potenca lingvo tra la mondo : lingvo de la komerco, de la medioj, de la teknologio (interreto...). Oni povus mencii multajn pluajn aliajn ekzemplojn. Tamen tiu lingvo ne estas akceptita de chiuj. Ïi estas certe uzita de multaj personoj, sed kiu plene scias ßin ?
Kion ajn oni opinias pri ßi (kaj ne intencante misfamigi la spiriton de la £ekspira lingvo), lingvo ne estas simpla esprimrimedo, sed ankaª intima miksa¢o de la kulturo kaj de la historio de popolo.
Tamen la « elitaro » ne ¤esis trudi ¤ieleble la anglan. Egaj investadoj konstituißis por ke ni ¤iuj lernu la anglan. La lernado de la angla enestas en « la komuna soklo » eduka, kiun Fillon, Darkos ktp... trudprovas al ni.
Tamen la ekonomika evoluo nune altrudus nin, ankaªe lerni la ¤inan. Oni ne plu povas nombri la komercajn lernejojn, kie tiu lingvo estas instruata.
Tie restas ¤iam la sama problemo : la internacia lingvo supozita parolita de ¤iuj, estas fakte la lingvo de superreganta lando precizmomente. Tio signifas ankaªe la superrego de popolo (preferinde de la « elitaro » de popolo) super ¤iuj la aliaj.
Estintece, oni provis, sed sen vera sukceso, uzi aliajn metodojn en la internacia komunikado. Mi e¤ aªdis pri hodiaªaj komunikadmetodoj kiuj ebligus al la romidlingvanoj interkomprenißi almenaª minimume. Komparante la leksikonojn kaj la gramatikojn de tiuj diversaj lingvoj (franca, hispana, portugala, itala, rumana...), de tio derivißis leksikono kaj gramatiko pli-malpli komunaj. Sed kio okazas kun la komunikado inter malsamlingvistikfamilianaj popoloj ?
Tamen ekde pli da unu jarcento, sistemo ekzistas, kiu pruvis sian efikecon (nune tra la mondo, estas inter 2 kaj 5 milionoj da personoj kiuj anißis de tiu sistemo) kaj tio malgraª sennombraj rifoj : la du mondmilitoj, la faÙismoj, la nazismo, la stalinismo... foje e¤ tiu sistemo estis uzita en speciale tragikaj cirkonstancoj : la Esperanto estis uzita kiel komunikadlingvo inter la diversaj popoloj enkarcerigitaj en la koncentrejoj.
Esperanto : jen la vorto ! Tiu certe ridetigos iujn legantojn. Por malbonaj kialoj.
Kio estas la Esperanto ?
La Esperanta lingvo estis kreita de pola, juna, juda, 28-aßa okulkuracisto (post multaj jaroj da provhezitoj) naskita en Bjalistok en 1859 : Ludoviko Lejzer Zamenhof. Tio estas la lingvo de talentegulo, kiu ekde sia junaßo sentis la baron de la lingvoj kiel gravega kaªzo de la malamikeco inter la popoloj unuj la aliajn :
« Ãio komencißis en la jaroj 1870. Bjalistok estas tiam kvarlingva urbo : tie oni parolas polan, jidan, rusan kaj germanan. En tiu urbo, kiu estas parto de Carempirio, junulo travivas dolorajn psikologiajn vundojn, krucumita inter kvar komumunoj, kvar religioj, kvar lingvoj, kvar alfabetoj, kvar malamoj. Tie, multe pli ol aliloke, la simpla esprimißmaniero vin katalogas. Ãu vi eksponißas al malestimo, ¤u vi havigas al vi komplicecon. Ãiu evento okazas kun fono de incitegaj etnokulturaj identecoj. Se iam polo havas solvendan administran problemon, tiam neeblas, ke la rusa Ùtatoficisto parolas la lingvon de sia interparolanto sed tremanime kaj venßdezire la polo ¢argonas ruse sian peton. » Claude Piron : artikolo Miser sur l'Espéranto (Veti sur la Esperanto) legebla sur :
Decidante krei internacian komunikan helplingvon kaj post multaj financaj malfacila¢oj, Zamenhof publikigis en 1887 sian unuan libron en « internacia lingvo ». Cele al transpaso de la carista cenzuro, li publikigis tiun broÙuron per pseªdonomo: Doktoro esperanto, termino kiu poste donos al la lingvo ßian nomon.
La lingvo de la popolo
Male de iaj antaªuloj en tiu fako (la nombro de internaciaj artefaritaj lingvoj estas gravega kaj ili komencis ekde la 17-a jarcento) Zamenhof deziris, ke « sia » lingvo estos facila por ¤iuj, kaj ke ¤iuj povos proprigi ßin al si.
Facileco : la Esperanto estas lingvo, kies gramatiko ne posedas ian ajn neregula¢ojn, sia vortaro devenas de la ¤efaj bran¤oj de la eªropaj lingvoj (romidaj, germanidaj, slavidaj...) kaj siaj lingvaj strukturoj estas tiom aglutinaj (kiel la vaska, la korea, la hungara, svazia, inuita...), kiom izolaj (¤ina...). La leksikono estas simpla kaj per sia prefiksa kaj sufiksa sistemo, ßi povas esti tiom subtiligita, kiom oni povas esprimi en Esperanto la nuancojn la plej delikatajn de la homa penso. Plie, dank'al ßia facillernebleco, ¤iu povas lerni la Esperanton nur en kelkaj semajnoj.
Kolektiva alproprigo : Zamenhof ne deziris laborpagon. Tuj kiam ßi estis kreita, la Esperanto ne plu apartenis sian kreinton (lingvo apartenas neniun) kaj li donacis ßin al la resto de la mondo, tio estas, al tiuj kiuj estos interesitaj kaj komunikos per tiu lingvo.
La kontraªstarantoj al Esperanto
Mi ne povus plej bone analizi kaj komenti la diversajn rezistojn al Esperanto, ol Claude Piron. La majstra referenco pri tiu temo staras en unu el iliaj artikoloj : « Un cas étonnant de masochisme social » (« Miriga kazo de socia maso§ismo) legebla sur :
http://claudepiron.free/articlesenfrancais/casetonnant.htm
Kion Piron ne elvokas, kaj kio tamen estas gravega, tio estas, ke la Esperanto, tra sia tuta historio (ßi diskonißis, dum 121 jaroj, pli en popolaj klasoj ol inter la « elitaro »), disvolvis karaktera¢ojn humanistajn (la fakto de malfermißi al la mondo naskigis veran empation inter la homoj), socialajn (solidareco)... Ãio, kio necesus por ke la popoloj akiros baldaªatempe sian aªtonomion kontraª la superreganta klaso.
Neniu kapitalistulo do ne havas intereson promocii la Esperanton. Kontraªe, estas pli profitodona por li, miskreditigi ßin, ¤ar la kapitalismo cele al ßia disvolvißo bezonas, ke la popolaj klasoj estu obeemaj, dividitaj, nesciantaj unujn la aliajn, egoismaj, tio, kio naskigas naciismon, Ùovinismon, ksenofobion... Dividi por plej bone regi. Unuvorte, la kapitalismo bezonas, teni la popolajn klasojn en stato de nesciado de ilia propra klaso, de ilia propra servuteco.
Kompreneble, popola komunikadrimedo, facila kaj demokratia, kiu grandskale frakasus tiun klasnesciadon, certe estas unu el la malamikoj de la kapitalismo.
Esperanto kaj NPK
Jen ni atingas plene la temon, post antaªparolo longÙajna sed tamen necesa.
Kial do la Esperanto en la NPK-procezo ?
La NPK-internaciismo, al kiu ni sopiras, bezonas do profundan sciadon de la fremdaj lingvoj. Sed tio sciado estas peza, temporaba kaj multekosta. Ekkonsciante la necesan akumulendan scion, tio aperas preskaª neebla: ¤iuj popoloj estas koncernita de la NPK-procezo kaj neeblas lerni ¤iujn lingvojn. Ne parolu pri la dialektaj varioj. Unu tuta vivdaªro ne sufi¤us.
Plie, limißante je kelkaj, tre uzitaj lingvoj (hispana...), tio renaskigus la samajn frustrojn, kiujn ni chiuj spertas jam fronte al la angla, kaj tio restarigus novan superregon.
La Esperanto povas tiam esti la solvo. Tiu simplega kaj facilega lingvo povus esti ellernita minimumtempe, kaj ¤iu povus esprimißi per ßi (kadre de internaciaj interÙanßoj), sen ia malsupereca sento. Tial la Esperanto estas la lingvo de la demokratio.